Begrippenlijst

Advocaat
Verleent als partijdige belangenbehartiger juridische bijstand. Een advocaat geeft meestal eerst advies over de zaak. Soms probeert hij een regeling te treffen met de tegenpartij of met het Openbaar Ministerie. Als dat niet lukt rest de gang naar de rechter daar zal de advocaat als vertegenwoordiger van de verdachte optreden. Een advocaat wordt ook wel raadsman of raadsvrouw genoemd. Dit moet niet worden verward met raadsheer, want dat is een rechter bij een hogere rechtbank. Een advocaat in strafzaken wordt een strafpleiter genoemd.

Advocaat-generaal
(1) De officier van justitie (dus geen advocaat!) die bij het gerechtshof een zaak in hoger beroep behandelt. (2) De adviseur die bij de Hoge Raad aan de rechters schriftelijk advies over een zaak uitbrengt.

Appellant
Degene die in hoger beroep gaat.

Appel
Hoger beroep.

Arrest
Uitspraak van een gerechtshof, De Hoge Raad of de Centrale Raad van Beroep.

Arrondissement
Rechtsgebied. Wie voor de rechter moet verschijnen, doet dat bij de rechtbank in het arrondissement waar zijn woonplaats onder valt. Nederland was tot 1 januari 2013 verdeeld in negentien arrondissementen. Vanaf die datum zijn verschillende rechtbanken samengevoegd en bleven elf arrondissementen over.

Bewaring
(1) In het strafrecht: voorlopige hechtenis, bevolen door de rechter-commissaris. (2) In het vreemdelingenrecht: opsluiting van iemand die niet over geldige verblijfspapieren beschikt (vreemdelingenbewaring).

Cassatie
Beroep bij de Hoge Raad tegen een beslissing van een gerechtshof.

Dagvaarding
Oproep om voor de rechter te verschijnen.

Delict
Strafbaar feit.

Dwangmiddelen
Middelen die het Openbaar Ministerie heeft bij het onderzoek in een strafzaak, zoals fouilleren, arrestatie, huiszoeking.

Executie (van een vonnis)
Tenuitvoerlegging van een arrest, vonnis of beschikking, eventueel met hulp van een deurwaarder.

Getuige
Verklaart onder ede wat hij van een zaak weet. Doet iemand dat op basis van een specifieke deskundigheid, bijvoorbeeld als arts, dan heet hij getuige-deskundige. Wie in het strafproces wordt opgeroepen door de officier van justitie om een belastende verklaring af te leggen, wordt getuige à charge genoemd. De getuige à decharge wordt opgeroepen door de verdachte of zijn advocaat en legt in het algemeen ontlastende verklaringen af.

Griffier
De griffier noteert wat er gebeurt tijdens de rechtszitting. Hij neemt ook de verklaringen van getuigen en partijen op. Buiten de rechtszitting ondersteunt de griffier de rechter en vervult hij een aantal administratieve taken.

Grondwet
In de Grondwet is de parlementaire democratie verankerd. De Grondwet regelt de bevoegdheden van het parlement, de ministers en de Koning. Ook de grondrechten van alle Nederlanders staan erin, zoals bijvoorbeeld vrijheid van meningsuiting.

Hoger beroep
Mogelijkheid om, als men het niet eens is met een rechterlijke uitspraak, aan een hogere rechter te vragen de zaak opnieuw te beoordelen.

Huis van bewaring
Gebouw waar verdachten zitten die nog niet zijn voorgekomen en die in voorlopige hechtenis zitten.

Hulpofficier van justitie
Een hogere politieman met een speciale opleiding en speciale bevoegdheden.

Inverzekeringstelling
Bevoegdheid van de (hulp)officier van justitie om een verdachte drie dagen vast te houden als hij dat nodig acht voor het onderzoek. De inverzekeringstelling kan worden bevolen bij in de wet genoemde (middel)zware misdrijven en kan één maal met drie dagen worden verlengd.

Jurisprudentie
Geheel van uitspraken van rechters. De jurisprudentie vormt een richtlijn voor de rechtspraak in latere, soortgelijke gevallen.

Kort geding
Procedure waarin aan de rechter een voorlopige maatregel (voorlopige voorziening) wordt gevraagd in een spoedeisende zaak.

Magistratuur
Alle leden van de rechterlijke macht, dus rechters (zittende magistratuur) en de leden van het Openbaar Ministerie (staande magistratuur).

Niet-ontvankelijk
Niet vatbaar voor berechting. De rechter kan bepalen dat een procespartij niet-ontvankelijk is, bijvoorbeeld omdat de termijn is overschreden waarbinnen het beroep kon worden ingesteld. In het strafrecht zal het openbaar ministerie niet-ontvankelijk zijn als bijvoorbeeld de opsporing en vervolging niet volgens de regels zijn verlopen.

Noodweer
Het plegen van een strafbaar feit om zichzelf of een ander te beschermen tegen onmiddellijk gevaar. Als de rechter noodweer vaststelt, is de dader niet strafbaar.

Ressort
Rechtsgebied van een gerechtshof. Nederland was tot 1 januari 2013 onderverdeeld in vijf ressorten. Sinds die datum kennen we vier ressorten, die weer zijn onderverdeeld in arrondissementen.

Officier van justitie
Vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal, in het bijzonder in strafzaken. De officier van justitie kan als enige beslissen over het vervolgen van een verdachte. Hij bepaalt waarvan een verdachte wordt beschuldigd en presenteert de bewijzen daarvoor op de zitting. De officier heeft ook het gezag over het opsporingsonderzoek door de politie.

Onherroepelijk
Niet te herroepen, niet te veranderen. Een uitspraak is onherroepelijk als geen beroep of cassatie meer mogelijk is en de zaak helemaal is afgedaan.

Onrechtmatig bewijs
Bewijs dat niet volgens de regels van het recht is verkregen.

Openbaar Ministerie
Onderdeel van het Ministerie van Veiligheid en Justitie dat belast is met de leiding over de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Het Openbaar Ministerie bij de Hoge Raad heeft een andere taak: de procureur-generaal en de advocaten-generaal daarvan adviseren de Hoge Raad in alle zaken over de te nemen beslissing.

Parket
Een regiokantoor van het Openbaar Ministerie. Op het parket werken de officieren van justitie en het ondersteunend personeel, de parketmedewerkers, onder leiding van een hoofdofficier van justitie.

Politierechter
Alleensprekende rechter die oordeelt over minder ernstige of ingewikkelde strafzaken. Hij kan maximaal twaalf maanden gevangenisstraf opleggen.

Proces-verbaal
(1) Officieel schriftelijk verslag van politieambtenaren met feiten die ze hebben waargenomen en met een verklaring die ze hebben opgetekend uit de mond van een verdachte of getuige. (2) Schriftelijk verslag van hetgeen op een rechtszitting aan de orde is gekomen.

Raad voor de Kinderbescherming
Behartigt de belangen van minderjarigen die dat nodig hebben en adviseert de kinderrechter.

Raadkamer
(1) Rechterlijk college dat strafzaken behandelt waarvoor geen openbare zitting is voorgeschreven. Bijvoorbeeld een bezwaarschrift van een verdachte tegen een in beslag genomen goed. (2) Onderling beraad van de rechters tijdens of na een openbare zitting, om het vonnis of een verzoek van de verdediging of Openbaar Ministerie vast te stellen.

Raadsheer
Rechter bij het gerechtshof. Ook vrouwelijke rechters bij een hof worden raadsheer genoemd. Dat is anders dan bij advocaten. Mannelijke advocaten worden vaak raadsman genoemd, hun vrouwelijke collega’s raadsvrouw.

Rechter
Een functionaris die door de regering is benoemd om recht te spreken. De benoeming geldt ‘voor het leven’, dat wil zeggen tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. Hij of zij kan alleen worden ontslagen vanwege in de wet omschreven redenen. Deze en andere waarborgen zorgen ervoor dat de gerechten niet door andere overheidsorganen kunnen worden beïnvloed, maar onafhankelijk zijn.

Rechter-commissaris
De rechter die in ernstigere of ingewikkelde strafzaken het voorbereidende onderzoek leidt. Hij beslist over het gebruik van zware dwangmiddelen, zoals huiszoeking of een telefoontap en hij beslist op de vordering bewaring. Hij kan ook getuigen en deskundigen horen.

Reclassering
Instelling die het herintreden in de maatschappij van veroordeelden wil bevorderen. Geeft ook voorlichting aan de rechter over de persoon van de verdachte. Zorgt (al dan niet verplicht) voor begeleiding na een veroordeling en draagt zorg voor het verrichten van een eventuele taakstraf.

Seponeren
Bevoegdheid van de politie of officier van justitie om de zaak niet voor de rechter te brengen, maar te laten rusten (sepot).

Taakstraf
Onbetaalde arbeid die wordt opgelegd door de strafrechter in plaats van een gevangenisstraf. Het werk wordt meestal verricht in ziekenhuizen, bejaardencentra, kinderboerderijen, sportclubs en dergelijke.

Terbeschikkingstelling (tbs)
Maatregel die de rechter kan opleggen aan een psychisch gestoorde veroordeelde, vaak met dwangverpleging. Het belangrijkste doel daarvan is het beveiligen van de maatschappij.

Uitvoerbaar bij voorraad
Staat deze term onder aan een vonnis, dan moet de veroordeelde al aan het vonnis voldoen, ook al is er hoger beroep ingesteld en heeft de hogere rechter nog geen uitspraak gedaan.

Verbeurdverklaren
De rechter kan bepalen dat een veroordeelde als bijkomende straf de spullen kwijtraakt die bij hem in beslag zijn genomen.

Verjaring
De termijn na afloop waarvan een recht, zoals het recht op vervolging of executie van een uitspraak, verloren gaat.

Verstekvonnis
Veroordeling die wordt uitgesproken terwijl de gedaagde of verdachte niet op de zitting is geweest.

Vervangende hechtenis
Wanneer een boete wordt opgelegd, wordt daarbij vermeld hoeveel dagen de veroordeelde moet vastzitten in een Huis van Bewaring als hij zijn boete niet betaalt.

Voorwaardelijke invrijheidstelling
Als een veroordeelde zicht naar wens heeft gedragen tijdens zijn detentie dan kan hij, onder voorwaarden, na tweederde van zijn gevangenisstraf worden vrijgelaten.

Vonnis
Uitspraak van de rechtbank.

Wraking
Verzoek aan de rechtbank om een rechter in een bepaalde zaak te vervangen, omdat hij partijdig zou zijn, of omdat de schijn van partijdigheid bestaat.

CONTACT